Sözlük
GEO ve AEO terimleri sözlüğü
GEO, AEO, llms.txt, Anlatı Kontrolü, varlık, alıntı ve diğerleri — yapay zeka görünürlüğünün terimleri, her biri kendi başına duran kısa tanımlarla.
Bu sözlük, yapay zeka görünürlüğü alanının terimlerini tek sayfada toplayan bir başvuru kaynağıdır. Her madde, bağlamsız okunabilecek kısa bir tanım taşır; derinleşmek isteyen için maddelerin altında ilgili sayfaların bağlantıları durur. Terimler Türkçe alfabetik sıralıdır ve alan geliştikçe sözlüğe yeni maddeler eklenir.
Bu sözlük nasıl kullanılır?
İki biçimde: hızlı başvuru için terimi bulup tanımını okursunuz — her tanım kendi başına yeterlidir; derinleşmek için maddenin altındaki bağlantıdan ilgili sayfaya geçersiniz. Kavramların birbirine nasıl bağlandığını toplu görmek isteyen için başlangıç noktası GEO ve AEO sayfasıdır; sözlük oranın yerini değil, yanını tutar.
A
- AEO
- AEO (Answer Engine Optimization), bir markanın “bu alanda en iyi firma hangisi” türü sorulara verilen yapay zeka cevaplarında önerilenler arasına girmesini sağlama çalışmasıdır. Model bu listeleri güvendiği üçüncü taraf kaynakların kesişiminden kurar — taramamızda bahislerin %78'i site dışından geliyordu. AEO'nun ağırlığı bu yüzden dizinlerde, listelerde ve yorum platformlarındadır.Ayrıntı: GEO ve AEO
- AI Overviews
- AI Overviews, Google'ın arama sonuç sayfasının üstünde gösterdiği, yapay zekanın ürettiği özet cevap alanıdır. Cevap, aramada öne çıkan sayfalardan derlenir ve kaynak bağlantıları özetin yanında listelenir. Klasik sıralamada var olup bu özetin dışında kalmak mümkündür; özet, kendi başına yeni bir görünürlük katmanıdır.
- Alıntı (citation)
- Alıntı, yapay zekanın ürettiği cevabın dayandığı kaynağı göstermesidir. Cevabın yanında veya içinde listelenen site bağlantıları bu göstermenin biçimidir. Bir sayfanın alıntılanması, modelin o sayfayı okuyup cevaba kattığı anlamına gelir. Görünürlük ölçümünde alıntı sayımı, markanın anılma sayımından ayrı tutulur — biri kaynak olmayı, diğeri konuşulmayı sayar.Ayrıntı: Görünürlük nasıl ölçülür
- Anlatı Kontrolü
- Anlatı Kontrolü, yapay zekanın bir marka hakkında söylediklerinin ne kadarının markanın kendi kaynağından geldiğini gösteren orandır. Markanın kendi sitesinin kaynak gösterildiği cevap sayısı, markanın anıldığı toplam cevap sayısına bölünerek hesaplanır. Taramamızda sektör ortalaması %21,6 çıktı — anmaların çoğunda anlatı, markanın değil üçüncü tarafların elindeydi.Ayrıntı: Anlatı Kontrolü
C
- Cevap motoru
- Cevap motoru, kullanıcıya bağlantı listesi yerine doğrudan cevap veren arama sistemlerinin genel adıdır. Klasik motor “nerede bulurum” sorusuna sayfa listesiyle karşılık verir; cevap motoru soruyu kendisi cevaplar, kaynakları cevabın yanına iliştirir. AEO'daki “answer engine” ifadesi bu sistemleri anlatır ve görünürlüğün yeni yarışma alanı burasıdır.
G
- GEO
- GEO (Generative Engine Optimization), bir markanın sitesinin yapay zeka tarafından okunup üretilen cevaplarda kaynak gösterilmesini sağlama çalışmasıdır. İşin büyük bölümü site üzerindedir: bot erişimi, soru biçimli başlıklar, kendi başına duran tanımlar, yapılandırılmış veri. GEO, SEO'nun yerine geçmez; sıralamanın üstüne okunabilirlik ve alıntılanabilirlik katmanı ekler.Ayrıntı: GEO ve AEO
- GPTBot ve yapay zeka botları
- Yapay zeka botları, modellerin web içeriğini okumak için kullandığı tarayıcı programlardır; GPTBot, ClaudeBot, PerplexityBot, Google-Extended ve CCBot en bilinenleridir. Bir site bu botları robots.txt dosyasıyla engelliyorsa içeriği cevaplara kaynaklık edemez. Erişim izni, yapay zeka görünürlüğü çalışmasının birinci katmanıdır — kapalı kapıyla kalan her iş boşa gider.Ayrıntı: GEO ve AEO
L
- llms.txt
- llms.txt, bir sitenin kök dizininde duran ve yapay zekaya siteyi özetleyen düz metin dosyasıdır. İçeriği tek cümlelik bir tanım ile önemli sayfaların açıklamalı listesidir. Modelin siteyi doğru anlamasını kolaylaştırır; robots.txt erişimi yönetirken llms.txt içeriği tanıtır. Kısa tutulur — amaç harita vermektir, siteyi kopyalamak değil.Ayrıntı: GEO ve AEO
S
- SEO
- SEO (Search Engine Optimization), bir sitenin arama motoru sonuç sayfasında üst sıralara çıkmasını sağlama çalışmasıdır. Araçları teknik sağlık, anahtar kelime uyumu ve bağlantı profilidir. Yapay zeka çağında önemi azalmamıştır — arama destekli modeller cevaplarını sıralamada öne çıkan sayfalardan derler; sıralamayan site, okunma havuzunun dışında kalır.Ayrıntı: GEO ile SEO farkı
- Sıfır tıklama arama
- Sıfır tıklama arama, kullanıcının cevabı arama sonucunun içinde okuyup hiçbir siteye tıklamadan ayrıldığı arama türüdür. Yapay zeka özetleri bu davranışı büyütür: sayfanız cevaba kaynaklık etse bile ziyaret saymayabilirsiniz. Bu yüzden görünürlük yalnızca trafikle ölçülmez — cevabın içinde anılmak, tıklamasız da müşteri kazandırır.Ayrıntı: GEO ile SEO farkı
Ş
- Şema işaretlemesi (yapılandırılmış veri)
- Şema işaretlemesi, sayfadaki bilgiyi makinelerin kesin okuyabileceği biçimde etiketleyen koddur; en yaygın taşıyıcısı JSON-LD bloklarıdır. Kuruluş adı, adres, hizmetler ve sık sorulan sorular bu işaretlemeyle modele tahminsiz aktarılır. İnsan ziyaretçi görmez; model için sayfanın kimlik kartıdır ve varlık tanınırlığını doğrudan besler.Ayrıntı: GEO ve AEO
T
- Tanım bloğu
- Tanım bloğu, bir sayfanın başında duran ve konuyu tek paragrafta tanımlayan kısa metindir. Kendi başına okunabilir; öncesine gönderme yapmaz ve sayfadan koparıldığında da anlamını korur. Modeller bu blokları olduğu gibi alıntılamayı sever; bu sözlükteki her madde de aynı kalıpla yazılmıştır — kırk-altmış kelimelik, bağımsız tanımlar.
Ü
- Üretken arama
- Üretken arama, sorguya hazır sayfalar listelemek yerine cevabı anında üreten arama biçimidir. Model soruyu alır, kendi aramasını yapar, bulduklarını okuyup yeni bir metin yazar. GEO'daki “generative” ifadesi bu üretimi anlatır. Üretilen cevap her oturumda yeniden kurulduğu için görünürlük de tek seferlik değil, tekrarlı ölçülür.Ayrıntı: Görünürlük nasıl ölçülür
V
- Varlık (entity)
- Varlık, modelin dünyada tekil olarak tanıdığı şeydir. Bir firma, bir kişi veya bir ürün varlık olabilir. Modelin bir markayı önermesi için onu varlık olarak tanıması gerekir — adı, yeri, ne yaptığı farklı kaynaklarda tutarlı biçimde doğrulanmalıdır. Farklı yerlerde farklı yazılan künye, model gözünde tek firma yerine birden çok belirsiz iz bırakır.Ayrıntı: Yapay zekada öne çıkmak
Sık sorulan sorular
Terimlerin İngilizcesini mi Türkçesini mi kullanmalıyım?
Hangisi doğal geliyorsa — alan yeni ve iki dil iç içe. Önemli olan tutarlılık: kendi siteniz ve kayıtlarınızda aynı terimi aynı biçimde kullanın. Sözlükte yaygın İngilizce karşılıklar parantezle verildi; model iki adı da tanır, tutarsız kullanan kaynağı ise zor eşleştirir.
GEO ile AEO'nun farkını tek cümleyle özetler misiniz?
GEO, sitenizin cevaba kaynaklık etmesini sağlar; AEO, öneri listelerinde adınızın geçmesini. Biri kendi sayfanızla, diğeri büyük ölçüde sizden bağımsız kaynaklarla kazanılır. Uzun hâli, ilişkisi ve hangisinden başlanacağı [GEO ve AEO sayfasında](/geo-aeo#fark) ayrıntısıyla duruyor.
Sözlükte olmayan bir terime denk geldim — ne yapayım?
Sorun; sözlük yaşayan bir sayfa ve alan geliştikçe madde ekleniyor. [İletişim sayfasından](/iletisim) terimi yazarsanız hem size cevap veririz hem tanımı buraya ekleriz — sözlüğün işi, alandaki her yaygın terimi bağlamsız okunur bir tanımla karşılamak.
İlgili sayfalar
- GEO ve AEOGEO ve AEO'nun tanımı, aralarındaki fark, Anlatı Kontrolü ile ölçümü ve kendi başınıza atabileceğiniz teknik adımlar — tek sayfada.
- Anlatı KontrolüAnlatı Kontrolü'nün tanımı ve formülü: yapay zekanın markanız hakkında söylediklerinin ne kadarı sizin kaynağınızdan geliyor — nasıl hesaplanır, nasıl yorumlanır.
- Görünürlük nasıl ölçülürChatGPT ve benzeri motorlarda markanızın geçip geçmediğini kendiniz nasıl ölçersiniz: soru kurma, tekrar sayısı, kayıt düzeni ve elle ölçümün sınırları.
Peki sizin durumunuz ne?
Alan adınızı girin; sektörünüzün gerçek sorularını yapay zeka motorunda çalıştırıp markanızın kaç kez önerildiğini ve bilginin nereden alındığını ölçelim. Ücretsiz.